أحمد بن محمد علي بن محمد باقر الوحيد البهبهاني ( آل آقا )

777

مرآت الاحوال ، جهان نما ، سفرنامه ( فارسى )

در آنها باشد سلطنت به ايشان نمىرسد ، و در صورت نبودن پسر و « 1 » يا دختر از بطن زن منكوحه ؛ برادر پادشاه متوفّا - كه در سن بعد از اوست اگر در حيات باشد - پادشاه مىشود ، و به‌همين طور كه گذشت بعد از او سلطنت به اولاد او مىرسد ، و چون فوت شود و او را خلفى - كه قابل سلطنت باشد - نباشد ، برادرى كه بعد از اوست پادشاه مىشود ، و به دستور سابق پسران ايشان به‌موجب ضابطهء مرقومه به سلطنت مىرسند . و ركن دويّم اين رياست - كه وزراءاند - در عدد نه‌اند ، و هريك به امرى كه معيّن شده است مستقل است ، و غير را در آن دخل و تصرّفى نيست . اوّل ايشان : وزير خزانه است و اين در مرتبه ؛ به معنى وزير اعظم است و تحصيل زر و خرج آن تمام به عهدهء اوست و لهذا در مجلس « پرلمنت » و « كونسل » - كه به معنى محل مشورت است ، و در آنجا امور مملكت استقرار مىگيرد - به وكالت از طرف پادشاه و امراء مىنشيند و اصحاب « پرلمنت » را از آن خوف و طمع هردو است . و چون اجراى امور در آن مجلس موقوف بر كثرت قائلان بر مانعان است ، و پادشاه و امراء بدون فتواى « پرلمنت » كارى نمىتوانند نمود ، لهذا اين وزير بر احكام پادشاهى كه مخالف صوابديد او باشد به بهانهء عدم رضاى « پرلمنت » غلبه تواند كرد ، و همچنين هركه را خواهد به همين مستمسك عزل مىتواند كرد ، و فى الحقيقه گويا سلطان با استقلال « 2 » اوست . دويّم : وزيرى كه جواب و سئوال سفرا و ايلچيان و امور خارج انگلند از

--> ( 1 ) و : در « الف » نيامده است . ( 2 ) به استقلال : « ب » .